Ruim 171 miljoen euro van criminelen vloeit in schatkist in 2018

Het Openbaar Ministerie (OM) en de opsporingsdiensten willen nieuwe energie op afpakken. Het resultaat van de samenwerking tussen de politie, FIOD, Douane, Domeinen Roerende Zaken (DRZ), het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), het Openbaar Ministerie (OM) en andere partners op afpakken levert voor 2018 een totaal van 171.327.427,- euro voor de schatkist.

De afpakdoelstellingen (voor dit jaar 160.500.000 euro) zijn voor het zevende jaar op rij gehaald. Dat is mede te danken aan de 100.000.000 euro ontneming in de transactie met ING. Het OM is weliswaar tevreden dat de norm is gehaald, maar er is ook onvrede omdat het cijfer lager is dan het afpakresultaat van voorgaand jaar. “We pakken wel af in meer zaken, maar de verbreding is nog onvoldoende. We zijn nog te veel afhankelijk van grote klappers zoals ING” zegt Janneke de Smet-Dierckx, sinds een half jaar verantwoordelijk voor het afpakken bij het OM.

Het beslagcijfer is dit jaar wel gestegen. Opsporingsdiensten en het OM leggen beslag om eventuele toekomstige vorderingen zeker te stellen. Er ligt nu in totaal voor ruim 1.863.000.000 euro beslag. Dat biedt perspectief voor de toekomst, maar de inspanningen gaan het OM niet snel genoeg. Vandaar dat OM en opsporingsdiensten komen met een vernieuwde strategie. “Het is nog steeds niet standaard dat in ieder onderzoek waarin het motief geld verdienen is, er door een financiële bril wordt gekeken en geldstromen worden gevolgd, “ zegt de Smet-Dierckx: “Dat moet echt anders.”

Aantal ontnemingsvorderingen stijgt te langzaam
Het OM, politie en opsporingsdiensten zien een constante langzaam stijgende lijn in het aantal ontnemingsvorderingen, maar de stijging gaat niet voortvarend genoeg. Hans van der Vlist, directeur FIOD: “Afpakken van crimineel vermogen is belangrijk. Gelet op de omvang van criminele geldstromen kunnen en moeten de resultaten van afpakken verder omhoog.”

“Het komt nog geregeld voor dat andere zaken in de waan van de dag prioriteit krijgen of dat de mogelijkheden van afpakken over het hoofd worden gezien,” zegt Gery Veldhuis, portefeuillehouder Financieel Economische Criminaliteit van de politie: “Als het gaat om het afpakken van opbrengsten van criminele organisaties liggen er nog volop kansen. Het afpakken van goederen en geld moet net zo vanzelfsprekend zijn als het vangen van boeven. Het gaat daarbij niet alleen om de hoogte van de bedragen, maar juist ook om het maatschappelijke effect. Maatschappij en slachtoffers moeten merken dat misdaad niet mag lonen. Politie en OM moeten afpakken en de afdoening voor slachtoffers meer als continue factoren beschouwen.”

Slimmere tegenstander
“We hebben door de intensivering op afpakken een slimmere tegenstander gecreëerd” zegt de Smet-Dierckx: “Bijna geen enkele crimineel koopt nog een auto op eigen naam of zet het geld op een bankrekening of stopt het in een sporttas op de achterbank van zijn auto, terwijl dit een paar jaar geleden nog wel zo was” zegt de Smet-Dierckx. “Virtual currency wordt gebruikt, geld wordt contant vervoerd in ingenieuze verbergruimtes in auto’s, op slinkse wijze in het bancaire systeem gebracht, de hele wereld rond gepompt en staat niet meer op naam. Dit vraagt investeringen en tijd van ons, we moeten onze kennis blijven ontwikkelen. Er staat niemand bij de deur die zegt, ‘daar ligt het geld’. Er wordt steeds meer moeite gedaan om het af te schermen.” Het geld wordt uitgegeven. “Daar moet de samenleving alert op zijn. Cashgeld voor grote feesten, cash kledingaankopen, horloges, juwelen, dure muziekinstallaties. We zien windhappers, die leven van de wind, we zien kleine MKB/bedrijfjes waar veel cashgeld in om gaat maar verder geen regulier handel hebben. Die moeten we aanpakken, maar dat vraagt echt een andere blik.”

Nieuwe energie
Het Openbaar Ministerie (OM) en opsporingsdiensten komen dit jaar met een vernieuwde strategie om het afpakken weer nieuwe energie te geven: “In plaats van financieel economische criminaliteitsbestrijding moeten we gaan naar een bredere criminaliteitsbestrijding vanuit een financieel economisch perspectief. Daarmee bedoelen we, dat je vanaf de start van een onderzoek kijkt wat de beste opsporingsmethodiek is en op welke manier je het beste kunt ingrijpen. Waar wij vanuit de traditionele opsporing geneigd zijn om voor de ‘kilo’s en kerels’ te gaan, moeten wij breder gaan kijken en financiële opsporing als middel zien. Net zoals forensische opsporing een middel is,” zegt de Smet-Dierckx: “Geld is vaak de uiterlijke verschijningsvorm van onderliggende verborgen criminaliteit. Door beter naar geldstromen te kijken, ga je ook meer zien. We moeten die geldstromen volgen om bij de top van de misdaad terecht te komen” vervolgt ze: “Het is nu tijd voor een volgende stap. Het is tijd voor vak-volwassenheid. Uiteraard gaan we nooit er voor 100% in slagen, maar het moet beduidend beter dan tot op heden. De opsporingspartners hebben laten weten dat zij dit belang ook zien.” Afpakken wordt een vast onderdeel van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. “De financiële invalshoek van onder meer geldstromen en af te pakken vermogens is een dominante lijn in de aanpak van dit fenomeen.”

Witwassen verstoren
Afpakken is tegenwoordig veel meer dan wat de naam suggereert. Het gaat niet enkel om het wegslepen van auto’s of het halen van een beslagnorm, het is een waardevolle interventiemethodiek om ondermijnende criminaliteit echt aan te pakken. “Daar blijven we ons de komende jaren vol op inzetten. Een belangrijk onderdeel van de aanpak wordt ook het verstoren van criminelen bij het witwassen van gelden door de aanpak van dienstverleners. Het afpakcijfer is geen doel op zich,” vervolgt de Smet-Dierckx: “Indien er geen geld afgepakt kan worden, dan kunnen we wel leren en verstoren. We moeten zorgen dat de gebruikte witwasmethode niet nog een keer kan worden gebruikt.”

Crimineel geld vindt zijn weg door onze financiële instellingen. Vaak zijn daar, bewust of onbewust, financieel dienstverleners zoals trusts of aanbieders van financiële- en bedrijvenstructuren bij betrokken. Een voorbeeld is een constructie die is ontrafeld waarbij vermoedelijk 320 miljoen euro via een lingeriezaak op Curaçao is witgewassen. En een belastingadviseur die frauduleuze buitenlandse constructies aanbiedt. Hij wordt ervan verdacht internationale constructies aan te bieden om belasting te ontduiken. Net als deze aanbieder van verhullende constructies.

Financiële instellingen zoals banken zijn belangrijke poortwachters voor het bestrijden van witwassen, corruptie en terrorismefinanciering. Deze verplichting vloeit voort uit de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Hans van der Vlist, directeur van de FIOD, ziet kansen: “De resultaten op afpakken moeten en kunnen omhoog. We verwachten hierbij hulp van de financiële sector door publiek-private samenwerking en de invulling van hun poortwachtersfunctie.” Ook ander soort dienstverleners van criminelen worden aangepakt, zoals een garage die verborgen ruimtes bouwt in auto’s voor het vervoer van grote hoeveelheden contanten. Dit is een onderzoek waarbij iemand via constructies met een Duitse vennootschap auto’s verhuurt aan veelal criminele gebruikers in Nederland. De bedoeling is om zo het eigendom van de voertuigen te verhullen en een eventuele inbeslagname te verhinderen.

Afpakken voor herstel rechtsgevoel
Een groot deel van alle criminaliteit wordt gepleegd met het oog op snel financieel gewin. Of het nu gaat om drugshandel, diefstal of fraude: in alle gevallen is geld de drijfveer van criminelen. Door dit geld van de criminelen af te pakken, raken Politie, Bijzondere Opsporingsdiensten en alle andere partners hen op een plek waar het pijn doet: in de portemonnee. Doorgewinterde criminelen calculeren een eventuele celstraf in als beroepsrisico. Door hun vermogen af te pakken verliezen daders hun status in het criminele milieu en verliezen zij het investeringsbudget om nieuwe misdaadavonturen aan te gaan. Bovendien draagt afpakken bij aan herstel van het rechtsgevoel in de maatschappij. Het is goed als burgers zien dat de dubieuze dure auto van criminele types wordt afgepakt. Het is ongewenst dat eerlijke bedrijven over de kop gaan omdat criminele bedrijven de markt verzieken door concurrentievervalsing.

Jaarlijkse afpakresultaten
2011 44 572 189
2012 49 714 873
2013 89 982 294
2014 135 971 765
2015 143.576.295
2016 402.081.905
2017 221.259.199
2018 171.327.427


De klappers in het afpakcijfer van 2018
Het meeste geld werd afgelopen jaar dan ook binnen gehaald met transacties. Dit jaar zorgden wederom inkomsten uit verbeurdverklaringen, transacties met een deel ontneming en schikkingen, voor het grootste deel van het afgenomen crimineel vermogen. Juist ontnemingszaken lenen zich voor buitengerechtelijke afdoeningen, want een rechter kan uiteindelijk ook niet anders opleggen dan betaling van een geldbedrag. De grootste bijdrage was 100.000.000 ontneming in de ING transactie. Een ander voorbeeld is de transactie en schikking met een scheepseigenaar voor het ‘beachen’ van schepen. In een witwaszaak van Parket Amsterdam werd een verbeurdverklaring van bijna 3.000.000 euro in beslag genomen contant geld toegewezen. De uitspraak in eerste aanleg was al in 2015, maar de verdachte ging in beroep. Ook in hoger beroep werd de verbeurdverklaring toegewezen en afgelopen jaar werd de cassatie door de verdachte door de Hoge Raad niet ontvankelijk verklaard. Het geld kon afgelopen jaar in de schatkist worden gestort.

Afpakken voor slachtoffers
Het OM vindt het belangrijk dat eventueel beslagen goederen ten gunste komen van slachtoffers. De opsporingsdiensten en het OM blijven zich daar onverminderd op in zetten, ook al telt dit resultaat niet mee voor het jaarlijks afpakcijfer. Afgelopen jaar is bijvoorbeeld ruim 1.000.000 euro uitgekeerd aan woningcorporatie Rochdale, omdat zij slachtoffer is geworden van omkoping door een oud-
bestuurder.

Doorlooptijd strafzaken meer dan 8 jaar
“Afpakken is niet makkelijk. Als het op een zitting aankomt is de doorlooptijd van een gemiddelde afpakzaak meer dan acht jaar” zegt de Smet-Dierckx: “Het is niet ongebruikelijk dat de advocatuur veel aanvullende onderzoekwensen heeft en die moeten eerst afgehandeld worden.” Om te kunnen afpakken moet je ingewikkelde illegale en legale constructies doorzien. Daarover kan je van inzicht verschillen. Het gebeurt dat de rechtbank het OM in eerste aanleg niet-ontvankelijk verklaart, het OM in beroep gaat en het Hof de rechtbank vervolgens weer vraagt de zaak opnieuw te bezien. De zaak ‘Maskerbij’ is zo een voorbeeld. Een ander voorbeeld is de zaak tegen de voor corruptie veroordeelde Joep vd N. De Smet-Dierckx: “Ook al duurt het soms lang, we geven niet op. We hebben een lange adem als het moet”.

Internationale samenwerking
OM en opsporingsdiensten blijven investeren in internationale netwerken zoals Carin, Alefa en andere samenwerkingsverbanden. “De wereld biedt voor criminelen kansen maar grenzen zijn voor opsporingsdiensten en het OM een barrière.” De internationale samenwerking door FIOD kreeg in 2018 een impuls door de samenwerking in de J5. Dit is een samenwerking van de FIOD met de zusterdiensten uit de UK, VS, Canada en Australië. De diensten sporen gezamenlijk naar financiële dienstverleners die criminele geldstromen faciliteren en werken samen bij de bestrijding van cyberfraude.

Bron: OM